فیروزه کوبی

فیروزه کوبی پارسیان

فیروزه کوبی پارسیان اصفهان

سنگ فیروزه

فیروزه، از جمله سنگ­های قیمتی و باارزش که از عهد باستان در ایران شناخته شده است، می­باشد. از کتیبه­های کاخ داریوش بزرگ موجود در شهر شوش، معلوم می­شود که در آن تاریخ فیروزه، «احسایین» خوانده می­شده و از شهر خوارزم برای ساخت زینت­آلات کاخ آورده شده بود. این سنگ، سنگ آرزوهای پادشاهان تمام تمدن­ها از زمان کوروش و داریوش کبیر بوده که به عنوان هدیه به پادشان سایر کشورها از طرف پادشاهان ایران اهدا می­شده است. فیروزه کوبی پارسیان اصفهان

با کیفیت­ترین فیروزه در جهان، فیروزۀ پارسی است که در اروپا آن را برای معرفی فیروزۀ باکیفیت، مثال و ملاک قرار می­دهند و آن را ترکوئیز (Turquoise Stone) به معنای سنگ ترکی نام نهادند، چرا که فیروزۀ ایران، توسط ترک­زبانان، به آنجا صادر شده است.

فیروزۀ نیشابور، با سابقۀ استخراج ۲۰۰۰ ساله در ایران، یکی از پرطرفدارترین فیروزه در جهان است و نوع شجرۀ آن بسیار مورد پسند اروپاییان قرار دارد.

در ایران، فیروزۀ صاف و بدون رگه که به فیروزۀ پارسی مشهور است، بیشتر مورد پسند می­باشد و انگشتر با نگین فیروزه و جواهرات فیروزه از زمان­های گذشته مورد علاقه و توجه ایرانیان بوده است.

فیروزه یک فسفات آلومینیوم با سختی حدود ۶  و به طور قابل توجهی از کوارتز نرم­تر می­باشد. آبی خوش­رنگ آن، بهترین کیفیت را داراست. به دلیل داشتن خواص ماورائی خود، مورد توجه مردم قرار گرفته که یکی از این خواص، آرام­بخشی و احساس عشق و محبت در افراد با نگاه کردن و لمس آن است. به همین دلیل است افراد تمایل دارند از وسایل و تزئینات ساخت فیروزه در زندگی روزانۀ خود استفاده نمایند.

فیروزه کوبی

هنر فیروزه­کوبی از جمله صنایع دستی می­باشد که قدمت زیادی ندارد و با قرار دادن قطعات کوچک سنگ فیروزه به حالت موزاییکی روی سطح ظروف، وسایل تزئینی و حتی زیورآلات از جنس­های مختلف مسی، نقره، ورشو، برنز و برنجی ساخته می­شود.

هر چه سنگ­های به کار رفته شده بیشتر، منظم­تر و فاصله کمتری بین آنها باشد، ارزش هنری و قیمت ریالی آن بیشتر خواهد بود. مرکز این هنر زیبا، شهر تاریخی اصفهان است.

تاریخچه و  خاستگاه صنعت فیروزه­کوبی

هنر یا صنعت فیروزه­کوبی، یکی از معدود هنرهایی است که سابقۀ تاریخی چندانی ندارد و قدمت آن به کمتر از صد سال قبل برمی­گردد؛ در آن زمان، شخصی به نام «یوسف حکمیان» معروف به «محمدرضا» در مشهد کار فیروزه­کوبی را آغاز و بر روی زیورآلاتی مانند دست­بند، گوشواره و گل­سینه انجام می­داده است. حدود ۲۰ سال بعد، این صنعت توسط شخص دیگری به نام «حاج داداش» از مشهد به اصفهان و مورد توجه صنعتگران و هنرمندان اصفهانی قرار گرفت و ایشان، آثار بسیار زیبا و ارزشمندی خلق نمودند. فیروزه کوبی پارسیان اصفهان

همان­گونه که ذکر شد، فیروزه، از معادن خراسان و بخصوص نیشابور استخراج گردیده و خاستگاه این هنر مشهد است، ولی هنر فیروزه­کوبی در اصفهان تجلی و رونق پیدا کرده و امروزه، اصفهان تنها شهری است که در آن، این هنر زیبا، گسترش و رواج دارد.

مراحل ساخت فیروزه ­کوبی

الف-  زرگری

ابتدا ظرفی که قرار است فیروزه ­کوبی بر روی آن انجام گردد از جنس­های مختلف مس، برنج، نقره و…، توسط زرگر سازندۀ فلز یا دستگاه پرس و یا هر دو، ساخته و صیقل داده می­شود. پس از ساخته شدن فرم کلی شیء اعم از ظرف یا زیورآلات، قسمتی که باید فیروزه­کوب گردد، مشخص شده و اطراف آن را یک رشتۀ باریک فلزی از نوع فلز خود شیء به نام «کندن» لحیم می­کنند، به طوری که اطراف  فرم مورد نظر به اصطلاح دیواره­ای به ارتفاع دو تا سه میلی­متر از سطح ظرف پدیدار گردد. این کار معمولاً توسط زرگر و گاهی خود صنعتگر فیروزه­کوب انجام می­شود.

چنانچه قسمت آماده شده برای فیروزه­کوبی، سطح زیادی را اشغال نموده و زمینۀ آن خالی به نظر رسد، برای زیباتر شدن کار و استحکام بیشتر آن، با رشته­هایی از همان فلز، نقوشی کوچکتر به شکل تزئینی(گل و بوته و غیره) داخل آن قرار می­دهند و مجدداً لحیم­کاری می­کنند.

ب – فیروزه ­کوبی

در این مرحله، خورده­فیروزه­هایی که از نظر اندازه و رنگ مشابه یکدیگر هستند، به اصطلاح دانه­بندی شده و خرده­سنگ­های فیروزه را برحسب اندازه از همدیگر تفکیک، تا در ساخت هر محصول، متناسب با سطح کار فیروزه­کوبی مورد استفاده واقع شود و همچنین از ضایعات دیگر آن جدا و آماده برای کار بر روی فلز مورد شوند.

سپس استاد فیروزه­کوب، سطح ظرف مورد نظر را کمی گرم(حدود ۳۰ درجه سانتی­گراد) کرده و بر روی سطح آن اندکی لاک پودر شده(لاک گردویی)، می­پاشد و هنگامی که لاک حالت مذاب دارد، سنگ­های فیروزه را بر روی آن می­چسباند.

زمانی که سطح فلز مورد نظر با فیروزه پوشانده شد، فضاهای خالی میان آنها را با سنگ­های کوچک­تر پر کرده، سپس آن را با کمک سنگ سمباده «آب ساب» کرده تا صاف و صیقلی شود و برجستگی­های لاک و فیروزه از بین برود و سطح آن یک دست شود. رنگ واقعی فیروزه در این مرحله نمایان  و آشکار می­شود.

ج – پرداخت­ کاری

آخرین مرحله ساخت فیروزه­کوبی، شامل دو مرحله است، ابتدا پرداخت قسمت­های فلزی که در مراحل قبلی، لایۀ کدر و تیره­رنگی بر روی کار ایجاد شده را زدوده و جهت صیقلی و شفافیت، آن را پولیش­کاری می­کنند. در مرحله بعد، که مرحلۀ پایانی است، محصول فیروزه­کوبی شده را مجدداً به کارگاه عودت داده و در آنجا سطوح فیروزه­کوبی شده را توسط روغن زیتون یا کنجد پولیش می­نمایند تا این قسمت­ها نیز، شفاف و درخشان شود.

کاربرد فیروزه­کوبی :

در گذشته فیروزه­کوبی بیشتر بر روی زیورآلات پیاده می­شده، ولی امروزه نه تنها بر روی زیورآلات، بلکه بیشتر بر روی ظروفی همانند انواع قندان، گلدان، گلاب­پاش، شیرینی­خوری، سنگاب و… انجام می­شود و علاوه بر جنبۀ تزیینی و تجملی آن، جنبۀ کاربردی نیز پیدا کرده است. همچنین امروزه علاوه بر زیورآلات و ظروف تزیینی و کاربردی، فیروزه­کوبی برای ساخت تابلوهای نفیس نیز استفاده می­شود. فیروزه کوبی پارسیان اصفهان

همان­گونه که ذکر شد، ظروف فیروزه­­کوبی علاوه بر جنبۀ زینتی و جلوه بخشیدن به محیط خانه یا محل کار، رنگ آبی آرامش­بخش آن، از لحاظ روانشناسی به شما کمک می­کند.

ابزار و لوازم فیروزه­ کوبی

صنعتگر فیروزه­کوب در مراحل مختلف کار، از لوازم و ابزار مختلفی استفاده می­کند که عمدتاً شامل: قالب، چکش، چراغ گاز، گاز انبر، چراغ بنزینی، انبردست، منقاش، لوله­های مختلف فلزی، سنگ سمباده و سوهان می­باشند.

اساتید برجسته هنر فیروزه­کوبی :

امروزه، آقایان «روبن یروشالمی» و «ناصر یروشالمی» برادر ایشان در ایران حضور داشته و به کار فیروزه­کوبی مشغول هستند. استادکار فیروزه­کوب اصفهانی «روبن یروشالمی» می­گوید: « «استاد حکیمان» و «الیاهو یروشالمی» از سرآمدان این هنر بودند  که تا پایان عمر به تحکیم و ارتقای آن پرداختند و تا زمانی که توان جسمی به من اجازه دهد، به این کار اهتمام می­وزم تا به سهم خود انقراض این هنر زیبا را به تعویق اندازم.»

«روبن یروشالمی»، در خانوده­ای کلیمی در اصفهان به دنیا آمد. حرفۀ پدرش «رحیم یروشالمی»، صنایع دستی و فیروزه­کوبی بود. روبن در ۱۲ سالگی به علت فقر خانواده، ترک تحصیل و کار پدر را دنبال کرد. وی از استادانی مانند «الیاهو» و «سلیمان صدیق­پور» بهره جست و در این شهر شاگردان بسیاری را پرورش داده و بهترین پرداخت را بر روی ظروف انجام می­دهد.

نکات کلیدی

در فیروزه­کوبی، نصب صحیح فیروزه بر روی فلز از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است به طوری که در هنگام پرداخت، قطعات فیروزه از آن جدا نشده و از استحکام لازم برخوردار باشد، همچنین هر چه ظرف فیروزه­کوبی­شده پرکارتر و سنگ­های به کار رفته شده منظم­تر در کنار هم قرار گرفته باشند و فاصلۀ کمتری بین سنگ­ها دیده شود، کار از ارزش هنری بیشتری برخوردار است.

بازدیدی از گالری فیروزه کوب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *