تخته نرد
اردیبهشت
نَرد (فارسی: نَرد، همچنین نَرده یا نَردشیر؛ از فارسی میانه: nywʾlthšyl nēw-ardaxšīr) یک بازی رومیزی تاریخی ایرانی برای دو بازیکن است که گاهی اوقات اجداد تخته نرد در نظر گرفته میشود. این بازی هنوز هم، البته به شکلی متفاوت، انجام میشود. مانند سایر بازیهای رومیزی، مهرههای بازی بر اساس پرتاب تاس در اطراف یک تخته حرکت میکنند. این بازی از یک تخته استاندارد استفاده میکند، اما طرح شروع و قوانین بازی متفاوتی با تخته نرد دارد.
بازی رومیزی ایرانی، احتمالاً اجداد تخته نرد. 
بزرگمه ئر بازی ناردشیر را به راجاهای هندی نشان میدهد.
احتمالا پرسش تخته نرد چیست یا بهعبارتی این بازی ا چه ساختاری شکل گرفته؟ از موتاردی است که پساز شنیدن نام این محصول ذهن شما را هم به خود مشغول کرده است. در این باره باید بگوییم که، یکی از بازیهای کهن ایرانی که محبوبیت زیادی داشته و بخشی از لایههای فرهنگی ایران باستان به شمار میآید، تخته نرد یا به عبارتی بازی نرد شیر است. تخته نرد اصلی اصفهان
تخته نرد را نه تنها یک بازی سرگرم کننده مبتنی بر فکر و شانس، بلکه یک استراتژی خاص میدانند که برگرفته از موارد مختلفی بوده و تا حدودی شانس و اقبال شخص نیز در روند بازی موثر واقع میشود. این بازی که در رده بازیهای مهرهای قرار میگیرد متکی به موارد مهم و خاصی نظیر برنامهریزی، بازی برحسب فکر، شمارش درست و در نهایت تا حدودی شانس است، به همین علت هم اغلب تخته نرد را بهعنوان یکی از بازیهای محبوب میشناسند.
در رابطه با تاریخچه این بازی نیز مطابق آنچه در برخی از متون قدیمی بررسی شده و گاها نام بازی تخته نرد در آن ذکر شده است باید بگوییم که این بازی پیشینهای بیشاز ۲۰۰۰ سال دارد. تخته نرد که اغلب میان بزرگان و مقامهای سلطنتی رواج داشته در ابتدا شکلی متفاوتتر از آنچه در حال حاضر ما با آن مواجه هستیم داشته است. در رابطه با شکل اولیه بازی تخته نرد چنین باید گفت که مطابق صفحه بازی کشف شده در شهر سوخته این بازی از زیرساخت چوب آبنوس ساخته شده است. دور صفحه تخته نرد را یک طرح مار فرا گرفته که تقریبا چندین دور، دور بازی حلقه زده و شکل مهرهها نیز با آنچه امروز ما از آنها استفاده میکنیم تا حدودی متفاوت بوده است.
استفاده از طرح حیوانات برای تولید این بازی احتمالا بهخاطر عقیده مردمان به تاثیراتی است که موجودات مختلف بر افزایش شانس و اقبال داشتهاند. در رابطه با مار نیز مطابق آنچه در کتب مختلف به آن اشاره شده است اغلب از آن بهعنوان نماد شانس و اقبال فراوان یاد میشود.
در باره روند این بازی هم بهتر است چنین بگوییم که بازی تخته نرد یک بازی دو نفره است که با استفاده از صفحه تخته نرد و مجموع مهرههایی که برای بازی در نظر گرفته شده انجام میشود. در این بازی از دو تاس استفاده میشود که روند حرکت شما را مشخص میکنند. پساز انداختن تاس با توجه به آن عددهایی که ظاهر میشوند بازیکنان مطابق یا خلاف جهت عقربههای ساعت شروع به خارج کردن مهرههای خود از صفحه بازی خواهند کرد. در نهایت نیز آنکه سریعتر و با استراتژی بهتر بتواند تمام مهرههای خود را از صفحه بازی خارج کند برنده این بازی مهیج و جذاب خواهد بود.
تاریخچه
این بازی از نظر تاریخی در ایران، کشورهای مسلمان و در میان یهودیان بابلی محبوب بوده است. یک افسانه رایج، این بازی را با بنیانگذار سلسله ساسانیان، اردشیر، مرتبط میداند. در واقع، نام فارسی نرد nard کوتاه شده نام قدیمیتر نردشیر nardašir است که از فارسی میانه nēw-ardaxšīr به معنای «اردشیر شجاع» گرفته شده است. تصور میشود قدیمیترین اشاره شناخته شده به این بازی، عبارتی در تلمود باشد، اگرچه برخی ادعا میکنند که به بازی یونانی کوبئیا اشاره دارد. یکی دیگر از منابع اولیه در رمان فارسی میانه چترنگ-نامک (نوشته شده بین قرنهای هفتم و نهم) یافت میشود که اختراع این بازی را به بزرگمهر نسبت میدهد. شاهنامه (نوشته شده در حدود سال ۱۰۰۰) نیز اختراع آن را به بزرگمهر نسبت میدهد. پارلت از نرد به عنوان “نخستین تخته نرد” یاد میکند.(۲)
تا قرن هفدهم این بازی در گرجستان با نام ناردی بازی میشد و تا قرن نوزدهم توسط کالمیکها که آن را نار مینامیدند، انجام میشد. در بیشتر قرن بیستم، گرجستان و کالمیکیا هر دو بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بودند، بنابراین اکنون این بازی در روسیه و دیگر کشورهای سابق اتحاد جماهیر شوروی با نام ناردی (нарды) انجام میشود.
قوانین
قوانین زیر برای همه انواع زیر اعمال میشود:
بازیکنان: بازی توسط دو بازیکن انجام میشود
تجهیزات: میزها صفحهای با ۲۴ نقطه یا فضا؛ ۲ تاس؛ ۳۰ مهره یا آدمک از ۲ طرح مختلف (۱۵ تاس برای هر بازیکن)
بازی اول: هر دو بازیکن یک تاس میاندازند تا مشخص شود چه کسی اول بازی میکند؛ تاسی که عدد بالاتری دارد، بازی را شروع میکند .
نوبت بازی: بازیکنان به نوبت هر دو تاس را همزمان میریزند.
حرکت: بازیکنان باید همیشه مهرههای خود را حرکت دهند.
حرکتها: در هر نوبت میتوان دو مهره را به جلو حرکت داد، اولی با امتیاز یک تاس و دومی با امتیاز تاس دیگر. به طور جایگزین، یک مهره میتواند بر اساس امتیاز کل تاس به جلو حرکت کند؛ اما باید روی یک نقطه میانی مربوط به امتیاز یکی از تاسها قرار گیرد. نقاط یا خانهها میتوانند باز یا بسته باشند. یک مهره فقط میتواند به یک خانه باز منتقل شود که تعریف آن به نوع بازی بستگی دارد.
حرکت بارفیکس: زمانی شروع میشود که هر ۱۵ مهره یا آدمک در ربع آخر یا خانه قرار بگیرند. یک آدمک از نقطه مربوط به پرتاب هر تاس حذف میشود، یعنی اگر یک آدمک در نقطه سوم از انتها باشد، برای حذف آن باید عدد ۳ پرتاب شود. اگر هیچ آدمکی در نقطه مربوط به پرتاب تاس وجود نداشته باشد، بازیکن باید با یک آدمک دورتر، حرکت قانونی انجام دهد. اگر این امکان وجود نداشته باشد، یک آدمک از دورترین نقطه اشغال شده حذف میشود.
طرح شروع بازی ناردشیر
اولین شرح قوانین بازی نارد که در آن زمان با نام ناردشیر شناخته میشد، به کتابچهای از نویسنده ایرانی، بزرگمهر، در قرن ششم میلادی برمیگردد. این قوانین به شرح زیر بازسازی شدهاند.(۳) بازیکنان با چیدن صفحه مطابق شکل شروع میکنند. سفید در بالا قرار دارد و در سمت خودی، ۳ نفر در نقاط ۶ و ۸ و ۲ نفر در نقاط ۳ و ۷ قرار میگیرند. در سمت مقابل، او ۲ نفر را در نقطه آس و ۳ نفر را در نقطه ۱۲ قرار میدهد. سیاه، طرح سفید را منعکس میکند. (۳) بازیکنان به نوبت، هر بازیکن تاس میاندازد و مهرههایش را همانطور که در بالا توضیح داده شد، حرکت میدهد. یک مهره نمیتواند در یک نقطه بسته، یعنی نقطهای که توسط دو یا چند مهره حریف اشغال شده است، استراحت کند یا حرکت کند؛ با این حال، میتوان یک مهره دشمن را زد و از صفحه حذف کرد. مهرههایی که به این ترتیب حذف میشوند، باید قبل از اینکه مهرههای از قبل در صفحه بازی شوند، دوباره وارد صفحه شوند. آنها دوباره به ربع اول (نقاط ۱ تا ۶) وارد میشوند. بازیکنان در صورت امکان باید مهرههای خود را حرکت دهند. با این حال، اگر نتوانند با یکی از تاسها حرکت قانونی انجام دهند، آن حرکت را از دست میدهند.(۳)
توداس تابلاس مقاله اصلی: توداس تابلاس در کتاب بازیهای قرن سیزدهمی آلفونسو دهم، El Libro de los Juegos، بازیای به نام توداس تابلاس وجود دارد که بسیاری از محققان آن را با تخته نرد مدرن برابر میدانند، اگرچه توضیحات و طرح شروع بازی یکسان نیست. برخی نیز آن را با نارد برابر میدانند، بنابراین فرض میکنند که نارد و تخته نرد یک بازی هستند، پیشنهادی که توسط روبت و دیگران به چالش کشیده شده است.(۴)
طرح شروع بازی نارد
نسخه مدرن نارد که در خاور نزدیک بازی میشود توسط بوترمنز توصیف شده است. روبت معتقد است که این نسخه میتواند به بازی اصلی نزدیکتر از توداس تابلاس باشد.(۵) در زیر مروری بر قوانین آمده است: صفحه بازی شامل ۲۴ «خانه» در چهار ربع یا میز است. هر بازیکن ۱۵ مهره را در خانه حریف در خانه سمت راست بالای میز قرار میدهد و تاس میریزد تا مشخص شود چه کسی بازی را شروع خواهد کرد.(۵) بازیکنان مهرههای خود را در جهت مخالف حرکت میدهند.
تاس دوتایی یک خانه اگر دقیقاً دو آدمک حریف در آن باشند، «بسته» است؛ در غیر این صورت «باز» است، حتی اگر سه یا بیشتر دشمن در آن باشند. میتوان با حرکت دادن یک آدمک به همان خانه، یک آدمک حریف را اسیر کرد. «اسیر» در کنار ریل در بیرون صفحه باقی میماند و «اسیرکننده» آن در داخل قرار میگیرد.
اسیر را نمیتوان حرکت داد تا زمانی که اسیرکننده دور شود و خانه برای بازیکنی که آدمک او اسیر شده است، بسته شود. در مهرههای متحرک، بازیکنان میتوانند از روی خانههای بسته بپرند.(۵)
ربع چهارم (جدول داخلی): ۱ امتیاز
ربع سوم (جدول خارجی): ۲ امتیاز
ربع دوم: ۳ امتیاز ربع اول: ۴ امتیاز
روسی ناردی
که با نامهای ناردی یا ناردی نیز شناخته میشود، یک بازی رومیزی دو نفره است که احتمالاً از بازی باستانی ایرانی ناردشیر گرفته شده است. در طول قرنها، این بازی به طور گسترده در سراسر خاورمیانه و آسیای مرکزی گسترش یافته و اکنون به ویژه در کشورهایی مانند روسیه، آذربایجان و ارمنستان محبوب است. این بازی روی یک تخته با استفاده از ۱۵ مهره برای هر بازیکن و دو تاس انجام میشود.(۶)
قوانین خاصی برای جابجایی مهرهها از روی سر وجود دارد: فقط یک مهره میتواند در هر نوبت از روی سر برداشته شود، به جز در نوبت اول که میتوان دو مهره را از روی سر برداشت. اگر دو مهره ۳، ۴ یا ۶ بیاید، جابجایی دو مهره از روی سر در اولین حرکت اجباری است. جابجایی مهرهها طبق معمول انجام میشود و اولین بازیکنی که تمام مهرهها را جابجا کند برنده است و ۱ امتیاز کسب میکند. اگر این اتفاق قبل از اینکه حریف مهرهای را جابجا کند، رخ دهد، امتیاز بازی دو برابر میشود.(۶)
تخته نرد و شطرنج
دو بازی کهن و نوستالژی تخته نرد و شطرنج از بازیهای مهرهای خاص و مهیجی هستند که باعث تقویت ذهن، افزایش خلاقیت و سرعت عمل افراد میشوند. ۲ بازی تخته نرد و شطرنج از آن سرگرمیهای بسیار جذابی هستند که از همان ابتدا محبوبیت خاصی پیدا کردهاند و همچنان نیز در میان افراد با ردههای سنتی مختلف رواج دارند. اما گاهی برخی از اشخاص برحسب اشتباه یا موارد این چنینی این دو بازی را در یک ساختار قرار میدهند و دست به مقایسه آنها میزنند. برخی در این روند مقایسه نادرست بازی شطرنج را برتر میدانند و برخی دیگر نیز بازی تخته نرد را برتری میبخشند.
انتخاب و برتری بخشیدن ۲ بازی تخته نرد و شطرنج از مواردی نیست که شخصی بتواند به طور قطع مشخص کند؛ چراکه این بازیها هرچند جزء آن دسته از بازیهای مهرهای باشند اما از ساختاری یکسان پیروی نمیکنند و این موضوع دقیقا همان مسئلهای است که چنین مقایسهای را نادرست جلوه میدهد. انتخاب یک بازی بهعنوان بازی برتر از مواردی است که کاملا به انتخاب و سلیقه اشخاص بستگی دارد. مثلا برای آن دسته از افرادی که تنها داشتن استراتژیک یکنواخت را دوست دارند و ترجیح میدهند تا حد امکان از هیجان اتفاقات ناگهانی دور باشند، قطعا شطرنج بهترین انتخاب است. اما این موضوع به این معنا نیست که شطرنج نسبت به تخته نرد برتری خاصی دارد.
بازی تخته نرد متشکل از یک صفحه بازی، ۲تاس و ۳۰ مهره سفید و سیاه است. این بازی کهن ایرانی فلسفه خاصی را درون خود پنهان کرده و از آن اغلب بهعنوان یک بازی نمادین که تمام المانهای آن به شکلی طراحی شده که اشاره به مرگ و زندگی انسانها دارد، یاد میشود. بازی شطرنج نیز ساختار مشابهی داد که البته تعداد مهرهها بیشتر بوده و ارائه یک استراتژیک حرکتی مناسب از اهمیت زیادی برخوردار میباشد.
انواع تخته نرد
تخته نرد یکی از بازیهای کهن ایرانی است که امروز محبوبیتی جهانی پیدا کرده و همین موضوع نیز باعث شده تا با تنوع بیشماری از این محصولات مواجه شویم. تخته نردها از لحاظ ساختار، مدل، جنس زیرساخت، ابعاد و موارد این چنینی در دستهبندیهای بسیار متنوعی قرار میگیرند که این موضوع کمک میکند تا خیلی سریع و سادهتر اقدامات لازم برای خرید محصول مورد نظر خود را انجام دهید. اما در ادامه برخی از انواع تخته نردهای محبوب و پرفروش را معرفی خواهیم کرد.
- تخته نرد چوب گردو؛ اگر به دنبال کاری اصیل، لوکس و زیبا هستید قطعا تخته نردهایی که در خود چوب گردو را جای دادهاند بهترین گزینه برای شما هستند. چوب گردو بافت ظریف و خاصی دارند و به همین علت هم محصولات تولید شده از چوب گردو محبوب هستند.
- تخته نرد چوب راش؛ چوب راش یکی از بهترین انتخابها برای ساخت محصولات چوبی خصوصا تخته نرد است. راش از استحکام و مقاومت بالایی برخوردار بوده و در عین حال بهدلیل انعطافپذیری بالای خود بهترین انتخاب برای تولید یک تخته نرد خاص و باکیفیت است.
- تخته نرد امدیاف؛ اگر بهدنبال یک محصول با وزن نسبتا سبک و ساختار ظریف هستید که بتوانید در سفرها از آن استفاده کنید؛ پس از تخته نردهای امدیافی غافل نشوید.
اما بهتر است بدانید که این محصول در انواع بسیار متنوعتری نظیر تخته نردهای صنعتی، تخته نردهای چرمی و مواردی این چنینی تولید میشوند. اما در این میان اگر بهدنبال یک محصول خاص هستید که کیفیت و ساختار همه این متریالها را درون خود جای داده باشد و محصولی بسیار خاص و منحصر به فرد باشد؛ پیشنهاد ما خرید تخته نرد خاتم کاری است. اغلب محصولات خاتم کاری تلفیقی از چندین مدل چوب باکیفیت نظیر چوب راش، گردو و حتی گاها امدیاف هستند که از لحاظ کیفی درصد بالایی را کسب میکنند. تخته نردهای خاتم کاری شده نه تنها خود ساختار بینظیر و منحصربهفردی دارند بلکه اغلب با نقاشیهای خاص و بسیار زیبایی تکمیل میشوند و همین موضوع نیز باعث افزایش محبوبیت این تخته نردها شده است.
قیمت تخته نرد
احتمالا با دیدن انواع تخته نردهای بسیار زیبا و خاصی که مشاهده کردهاید، مهمترین پرسشی که ذهن شما را به خود مشغول کرده قیمت انواع تخته نرد است. اغلب ما ترجیح میدهیم محصولی را تهیه کنیم که اگر هزینهای بابت آن پرداخت میکنیم از کیفیت و ساختار آن اطیمنان خاطر داشته باشیم. حال آنچه در باره با این محصول نیز اهمیت بالایی پیدا میکنید در وهله اول بررسی کیفیت کار از لحاظ فنی است که خود تا حدود بسیاری اهمیت داشته و در نهایت نیز بررسی کیفیت کار از لحاظ ظاهری است. هریک از این موارد متناسب با نوع محصولی که انتخاب میکنید بر قیمت نهایی آن تاثیر دارد.
در رابطه با قیمت انواع تخته نردهای موجود در بازار نمیتوان آمار دقیقی از لیست قیمتها ارائه داد؛ چرا که تنوع بالای محصولات با نوسان قیمت بالایی همراه است. اما اگر به مواردی که در ادامه مطرح میکنیم توجه کنید محصولی باکیفیت و خاص را با قیمتی مناسب تهیه خواهید کرد. توصیه ما در وهله اول خرید این محصول از اصفهان است؛ چرا که امروز از تخته نرد بهعنوان یکی از صنایع دستی یاد شده و شما میتوانید این محصول را از تولید کنندگان اصفهانی با بهترین کیفیت و زیبایی هرچه تمامتر تهیه کنید. سند اصالت کالا، تضمین محصول و در عین حال ارائه بهترین قیمتها متناسب باکیفیت کار از دیگر مواردی است که به شما برای یک خرید مناسب و بهصرفه کمک میکند.
بازار خرید تخته نرد
اگر شما هم به دنبال خرید یک محصول خاص و منحصر به فرد از میان انواع تخته نردهای باکیفیت هستید دیگر نیازی به جستوجو نیست. در رابطه با ین موضوع در وهله اول باید بگوییم که بازاری مبنی بر بازار فروش تخته نرد که تنها محصول موجود در آن تخته نرد باشد، نداریم. اما امروز از تخته نرد بهعنوان یکی از صنایع دستی اصفهان محبوب یاد میشود و همین موضوع باعث شده تا با تنوع چشمگیری از انواع متنوع تخته نردهای خاتم کاری که اغلب نیز تلفیقی از تخته نرد و صفحه شطرنج هستند روبهرو شویم. اگر به اصفهان مهد هنر ایران سفر کردید توصیه میکنیم حتما از بازار بزرگ اصفهان دیدن کرده و انواع تخته نردهای خاص و منحصربه فرد را از این بازار بزرگ تهیه کنید.
ممکن است در شهرهای دیگر نیز با نواع تخته نردهای مختلف مواجه شوید اما آنچه در این میان میتوان با قاطعت گفت این است که در حال حاضر تولید این محصول توسط هنرمندان اصفانی بهطور تخصصی دنبال میشود. این موضوع بدین معنا است که اغلب محصولات تولید شده در اصفهان در سایر شهرها نیز به فروش میرسند یا اینکه سایر محصولات موجود از تنوع یا حتی کیفیت کافی برخوردار نیستند. در نهایت نیز برای خرید یک محصول خاص و متفاوت پیشنهاد ما بازدید از بازار بزرگ اصفهان است.
سایت فروش تخته نرد
شما هم برای خرید محصولی مانند تخته نرد نمیتوانید به بازارهای مختلف مراجعه کنید و محصول دلخواه خود را تهیه کنید؟ جای هیچگونه نگرانی نیست. شما میتوانید با بازدید و مراجعه به وبسایتهای معتبر موجود در این زمینه بدون هیچ دغدغه و نگرانی محصول دلخواه خود را تهیه کنید؛ تنها کافی است قبلاز خرید از یک سایت مواردی که بیان میکنیم را تا حد امکان بررسی کنید. در وهله اول بهتر است نام محصول مورد نظر خود را بهطور دقیق جستوجو کنید تا با محصولات و وبسایتهای مرتبط آشنا شوید.
در ادامه بررسی مواردی مانند درگاه امن پرداخت، معرفی کامل محصول و مشخصات آن، ارائه سند یا به اصطلاح گواهی اصالت و تضمین کیفیت کالا، بررسی شماره تماسهای موجود و مواردی از این قبیل میتواند به شما برای خرید یک محصول مطمئن و باکیفیت از وبسایتهای معتبر فعال در این زمینه کمک کند.
جمع بندی
تخته نرد از محصولات خاصی است که نمای اصالت و فرهنگ و حتی پایبندی ما به گذشتگانمان است. این محصول امروز از تنوع بسیار بالای پیروی میکند و محبوبیتی جهانی پیدا کرده است؛ از تخته نرد دیگر تنها بهعنوان یک بازی یاد نمیشود بلکه اغلب آن را یکی از صنایع دستی برجسته ایرانی میدانند که ساختار فوقالعاده زیبا و منحصربه فردی داشته و از لحاظ کیفی نیز در رده محصولات باکیفیت قرار میگیرد. برای خرید تخته نرد خاتم به فروشگاه مراجعه کنید.
منابع
- شاهنامه: کتاب پادشاهان ایرانی اثر ابوالقاسم فردوسی، ترجمه دیک دیویس، لندن: انتشارات پنگوئن، ۲۰۰۷، صفحات ۷۰۱-۷۰۴.
- پارلت (۲۰۱۸)، صفحه ۱۲۳.
- نارد تخته نرد اصلی در org. بازیابی شده در ۹ مارس ۲۰۲۲.
- روبت (۲۰۱۱)، صفحه ۴.
- بوترمنز (۲۰۰۸) همانطور که در روبت (۲۰۱۱)، صفحات ۴-۱۱ شرح داده شده و نقل شده است.
- نارد در com. بازیابی شده در ۱۰ مارس ۲۰۲۲
